Współczesne spadochrony mają niewiele wspólnego z okrągłą czaszą znaną z archiwalnych filmów. Podstawą jest dziś miękkie skrzydło, które wytwarza siłę nośną i pozwala precyzyjnie wybrać miejsce lądowania.

Czasza typu skrzydło i jej elementy

Czasza szybowa składa się z dwóch warstw tkaniny połączonych żebrami. Powstają w ten sposób komory otwarte od strony natarcia, które wypełniają się powietrzem podczas lotu. Nadmuchana konstrukcja zachowuje się jak sztywne skrzydło: ma profil, opada powoli do przodu i reaguje na sterowanie. Spotyka się rozwiązania siedmio- i dziewięciokomorowe, różniące się stabilnością oraz zachowaniem przy hamowaniu. Do czaszy przymocowane są linki ułożone w rzędy oznaczane kolejnymi literami, od krawędzi natarcia po krawędź spływu, oraz osobne linki sterownicze zakończone uchwytami. Ich skrócenie z jednej strony powoduje skręt, równoczesne ściągnięcie obu – wyhamowanie przed przyziemieniem. Otwarcie jest procesem rozłożonym w czasie, nie jednym szarpnięciem. Wyrzucony spadochronik wyciągający ściąga pokrowiec z czaszą, a zsuwający się wzdłuż linek slider ogranicza tempo rozwijania komór. Bez tego elementu siły działające na sprzęt i człowieka byłyby wielokrotnie większe. Znaczenie ma też powierzchnia. Czasze sportowe mają zwykle kilkanaście metrów kwadratowych, konstrukcje używane przy skokach z pasażerem są znacznie większe, bo muszą unieść dwie osoby wraz z osprzętem. Stosunek masy do powierzchni, nazywany obciążeniem, decyduje o prędkości lotu i o tym, jak wybaczająca jest czasza przy błędach.

Trzy elementy jednego systemu

Kompletny zestaw to nie sama czasza, lecz uprząż z kontenerem i pełne wyposażenie ratunkowe:

• czasza główna, otwierana świadomie przez skoczka lub instruktora na ustalonej wysokości
• czasza zapasowa, o prostszej i sprawdzonej konstrukcji, układana wyłącznie przez osobę z odpowiednimi uprawnieniami i plombowana po złożeniu
• automat wysokościowy, który mierzy wysokość oraz prędkość opadania i samoczynnie uruchamia zapasową, jeśli zabraknie reakcji człowieka
• łącznik wymuszający otwarcie zapasowej zaraz po odczepieniu głównej czaszy
• wysokościomierz noszony na dłoni lub przedramieniu, u szkolonych uzupełniany sygnalizatorem dźwiękowym w kasku

Procedura awaryjna sprowadza się do dwóch ruchów: odczepienia nieprawidłowo otwartej czaszy głównej i uruchomienia zapasowej. Ćwiczy się ją na ziemi do momentu, w którym staje się odruchem, także podczas szkolenia AFF.

Rodzaje spadochronów i ich zastosowanie

Sprzęt dobiera się do zadania, doświadczenia i masy skoczka. W praktyce spotyka się kilka grup:

• konstrukcje tandemowe – duża powierzchnia, spokojne reakcje, przystosowanie do pracy z pasażerem
• czasze szkoleniowe – duże i wybaczające błędy, zmniejszane stopniowo wraz z rosnącym doświadczeniem
• czasze sportowe – mniejsze i szybsze, wykorzystywane przy dynamicznych lądowaniach
• konstrukcje do celności lądowania – wolne, o dużej sterowności w pionie
• czasze zapasowe – projektowane pod jedno kryterium, czyli niezawodne otwarcie

Przeglądy, układanie i realia bezpieczeństwa

Sprzęt przechodzi kontrolę przed każdym skokiem, a przy skokach z pasażerem instruktor sprawdza uprząż kilkukrotnie: przed wejściem na pokład, przed podejściem do drzwi i tuż przed wyjściem. Czaszę główną układa skoczek lub wyspecjalizowany pakowacz, zapasową wyłącznie osoba uprawniona, w cyklach określonych przez producenta i przepisy. Osobnym elementem kontroli jest dokumentacja. Każdy zestaw ma metrykę z historią przeglądów, napraw oraz terminów układania czaszy zapasowej, a brak aktualnego wpisu wyklucza sprzęt z użycia niezależnie od jego stanu widocznego gołym okiem. Awarie czaszy głównej zdarzają się rzadko, choć nie są zjawiskiem wyjątkowym – w branży przyjmuje się rząd wielkości jednego przypadku na kilkaset do tysiąca skoków. Właśnie dlatego cały system projektuje się z założeniem, że pierwsza czasza może zawieść, a wyszkolenie i automat mają zamknąć ten scenariusz bezpiecznie. Skydive.pl to szkoła i strefa spadochronowa organizująca skoki w tandemie oraz szkolenia AFF, prowadzone w kilku lokalizacjach w Polsce. Zasady doboru sprzętu, jego kontroli oraz opis tego, jak zbudowane są spadochrony stosowane w tandemie, zebrano w części serwisu poświęconej szkole spadochronowej.